Vorige week donderdagavond was ik op een bijeenkomst van de Nederlandse Orde van Beroepscoaches. Samen met een groep andere geïnteresseerde coaches werd ik weer even ondergedompeld in een prachtig thema dat we allemaal kennen maar lastiger herkennen. Bij onszelf of bij de ander. Het thema waarop ik doel is: angst.
Volgens de standaard van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) is angst een normale reactie “in de context van een reële dreiging.” Tot zover niets geks dus. Het is een gevoel dat verwijst naar dreigend gevaar en het gaat gepaard met lichamelijke verschijnselen waardoor het zogenaamde “autonome zenuwstelsel” in werking wordt gesteld. Met als gevolg de bekende fight, flight of freeze reactie en aanverwante fysieke sensaties. De NHG noemt in dat verband: “een versnelde hartslag en ademhaling, verhoogde spierspanning en specifieke gedachten zoals ‘ik ga dood’ of ‘er overkomt me iets vreselijks’.
Deze angst is nuttig als de situatie erom vraagt. Bijvoorbeeld in een gevaarlijke verkeerssituatie of omdat je bijna van de trap valt. Doordat ons angst- of vreessysteem wordt aangezet, krijgen onze hersenen het signaal om het stresshormoon adrenaline aan te maken. En dat is goed. Adrenaline zorgt voor actie. Het stelt ons in staat om te overleven. Maar je weet wat ze zeggen: overal waar té voor staat, is niet goed (behalve tevreden, hoewel ik dit waag te betwijfelen en dat doe ik dan ook graag in een andere blog).
Iedereen draagt angsten met zich mee.
Al is het alleen maar de angst om dood te gaan. Geen sinecure. Maar zo zijn er ook angsten die een primaire reactie zoals hiervoor beschreven eigenlijk niet rechtvaardigen. Maar wel kunnen zorgen voor de (onnodige) aanmaak van het stresshormoon adrenaline. Ik noem de angst voor wat de buitenwereld van je vindt, de angst om iets niet te halen (faalangst), de angst om je baan te verliezen, de angst om het niet goed te doen (perfectionisme), de angst om controle te verliezen en zo kan ik nog wel even doorgaan. Deze soms diepgaande angsten kunnen (vooral na langdurige onderdrukking) leiden tot emoties die in de ogen van onszelf en onze omgeving als onwenselijk worden bestempeld.
Boosheid is zo'n emotie. Net als het stresshormoon adrenaline is de emotie boosheid in principe nuttig. Boosheid voelen en uiten, stelt je in staat om je grenzen te bewaken. Aan sommige mensen kun je goed zien dat ze boos zijn. Anderen hebben meer de neiging naar binnen te keren. Dat is begrijpelijk want boosheid uiten, zorgt voor het risico dat jouw gedrag wordt afgewezen. Maar als je je boosheid steeds onderdrukt, loop je een ander -misschien nog wel veel groter - risico. Namelijk dat die boosheid zich alsnog een weg naar buiten baant. Bij voorkeur op een onbewaakt en ongecontroleerd ogenblik. Met de nodige randschade tot gevolg.
Dit betekent overigens niet dat ik een voorstander ben van ongebreidelde driftbuien. Ik pleit er slechts voor om met elkaar een laagje dieper te kijken. Hoe we omgaan met welke situatie verschilt nogal van mens tot mens. En we zijn nu eenmaal geneigd om onze medemens te beoordelen (en regelmatig zelfs te veroordelen) op basis van getoond gedrag. Het zichtbare gedrag dat aan ons wordt gepresenteerd. Maar dit gedrag is niet zelden in overeenstemming met het gedrag dat iemand eigenlijk wil laten zien.
Het zichtbare gedrag is slechts het topje van de ijsberg.
De laag tussen het gedrag dat we daadwerkelijk laten zien en het gedrag dat we van nature willen laten zien, kan ontstaan omdat de angsten die we met ons meedragen er niet mogen zijn. Want naast plezier opzoeken, is pijn vermijden het leidende principe op basis waarvan we besluiten nemen. Maar dit zijn besluiten vanuit aanpassing aan onze omgeving en niet vanuit afstemming op onszelf. We zijn met zijn allen uiteindelijk 'als de dood' dat we afgewezen worden. En dus kiezen we massaal voor overlevingsstrategieën. Omdat die ons ogenschijnlijk helpen. Zodat we ons staande kunnen houden in deze wereld waarin we allemaal van alles vinden van elkaar.
Als je je steeds bewuster wordt van wie jij bent en hoe jij je verhoudt ten opzichte van je omgeving geef je jezelf toestemming om dat wat jij onbewust aan angsten en stress met je meedraagt op effectieve wijze aan de oppervlakte te laten komen. Dat vraagt om moed, lef, durf en meer van dat soort superlatieven want je weet niet waartoe dit leidt. Maar het stelt je in staat om van daaruit bewuste keuzes te maken. Keuzes die niet zijn ingegeven door angst maar door vrijheid. Omdat je daarvoor inmiddels de ruimte hebt gecreëerd.
Meester in Talentvolle groet,
Saskia
Wed, 13 March